Stypendyści z narodów „prometejskich” w latach 1928-1939: próba portretu zbiorowego

Paweł Libera

[niniejszy tekst pierwotnie opublikowany został w: 
"Nowy Prometeusz" nr 7, kwiecień 2015, ss. 147-166]

Jedną z konsekwencji zamachu majowego 1926 roku była zmiana stosunku władz II Rzeczpospolitej do ruchu prometejskiego, który dzięki temu w następnych latach wkroczył w fazę dynamicznego rozwoju. W trakcie prac nad tworzeniem struktur prometejskich pamiętano o konieczności przygotowania nowych kadr wojskowych i cywilnych, które mogły być wykorzystane w odpowiedniej chwili do walki o odzyskanie niepodległości albo zastąpienia starszych działaczy. W tym celu w szeregach Wojska Polskiego znalazła się grupa oficerów kontraktowych z narodów prometejskich, a dla cywilów przygotowano specjalny „program” stypendialny. Stypendia dla „narodów prometejskich” pochodziły ze środków państwowych (budżetu: Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego oraz Oddziału II Sztabu Głównego), były przekazywane zainteresowanym w Polsce za pośrednictwem Orientalistycznego Koła Młodych oraz Ukraińskiego Instytutu Naukowego w Warszawie (dla stypendystów Ukraińców), a za granicą za pośrednictwem polskich placówek, które współpracowały z miejscowymi przedstawicielami narodów prometejskich. Większość stypendystów studiowała w Polsce, przede wszystkim na uczelniach warszawskich, a nieliczni w Poznaniu, Krakowie i Wilnie. Ponadto część z nich studiowała poza granicami Polski, w Niemczech, we Francji i w Czechosłowacji. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że procedura przyznania stypendium nie była związana z koniecznością podjęcia studiów. Niektórzy stypendyści kształcili się w szkołach średnich, a inni w ogóle nie byli związani z jakąkolwiek uczelnią – dotyczyło to przede wszystkim stypendystów Ukraińskiego Instytutu Naukowego w Warszawie, wśród których znajdowali się znani działacze polityczni i społeczni.

PEŁEN TEKST ARTYKUŁU W PDF